1Waarde Theo,

1*Hartelijk dank voor het biljet van f^rs 50
2en uw schrijven. Dat ik Dinsdag a.s.1 vertrek zult
3ge U kunnen begrijpen als ge nagaat vooreerst dat ik
4er zeer naar verlang – tweedens dat ik hier met mijn
5werk gevaar heb vast te raken door gebrek aan model_/
6terwijl door de kou ’t buiten werken is opgehouden.

7Wat betreft dat zeker ik het gemis aan een werkplaats
8te Antwerpen voelen zal_/ ja dat is zoo_ Maar
9ik moet kiezen tusschen een werkplaats zonder
10werk hier en werk zonder werkplaats ginder_
11’t Laatste heb ik genomen. En met opgewektheid
12die zelfs zóó groot is dat het in mijn gevoel
13een retour d’exil is_– Immers het
14heeft lang geduurd ik geheel uit de schilderwereld
15uit was. En in dien tusschentijd zijn mijn
16krachten wat gerijpt zoo dat ik meer onafhankelijk
17me voel van de gewone intrigues om iemand
18er uit te knikkeren. Ik bedoel dat te s’Hage
19ik met het penseel_/ ik zeg niet met mijn teekenen_/
20zwakker was dan de rest en door ’t op ’t schilderen
21en kleur te gooien ik ligter te overdonderen
22was dan nu mogelijk blijken zal.

23Wat Rubens betreft_/ ik verlang er erg naar.
24maar – hebt gij er op tegen Rubens  1v:2
25wat opvatting_/ wat sentiment van zijn religieuse
26'onderwerpen betreft theatraal_/ slecht theatraal zelfs
27dikwijls te vinden_– Ziehier – neem
28Rembrandt – Michelange – neem de
29Penseroso van Michel Ange.2 Stelt voor een
30denker nietwaar_ Maar – zijn voeten zijn
31klein en vlug maar zijn hand heeft iets
32van ’t bliksemsnelle van een leeuwenklaauw
33en – die denker is tevens de man van
34actie_/ men ziet dat zijn denken is een
35zich concentreeren_/ maar – om op te
36'springen en op de een of andere wijze
37te ageeren_ Rembrandt doet het anders_/
38zijn Christus in de Emmausgangers is vooral een –
39'ziel in een ligchaam dat niet zóó is als een tors van Michel Ange altans_/ maar toch – het gebaar
40van overreding_/ er is iets puissants in3
41dat – zet er nu een Rubens
42naast_/ een van de vele figuren van
43meditatieve personen – en zij worden
44'lui die om redenen van digestiebevordering
45zich in een hoek geretireerd hebben.

46Zoo met alles_/ in ’t religieuse of philosophische_/ hij is er plat en hol in_/ maar wat hij kan is –
47vrouwen – als Boucher en
48beter – daar geeft hij nog ’t meest  1v:3
49juist mede te denken en is er ’t diepst in.
50Wat hij kan – kleurcombinaties –
51wat hij kan is – een koningin_/ een staatsman maken_/
52goed geanaliseerd_/ zóó als ze zijn_

53Maar het bovennatuurlijke – dat waar magie
54begint_/ neen – tenzij
55een zeker iets oneindigs leggen in
56een vrouwenexpressie die echter niet dramatisch is_4

57Ik vond een passage over Gainsborough die alweer
58mij animeert tot in eens werken – ziehier5

59C’est cette brusquerie de touche qui donne tant d’effet. La
60spontanéité de son impression y est tout entière et se
61communique au spectateur_ Gainsborough avait d’ailleurs
62une methode parfaite pour assurer l’ensemble de ses
63compositions. Il ébauchait tout d’un trait son tableau
64et le poussait harmonieusement du haut en bas, sans
65isoler son attention sur de petits fragments, sans
66s’obstiner aux détails, car il cherchait l’effet général
67et il le trouvait presque toujours, grâce à
68cette large vue sur la toile, qu’il regardait
69comme on regarde la nature, d’un
70seul coup d’oeil.

71Daar ik niet weet waar ik zal logeeren
72zou ik U willen verzoeken als gij 1 December
73schrijft den brief te adresseeren Poste
74restante_/ tenzij ik U nog berigte_
75Want ik zal dezer dagen nog wel eens schrijven_

76Ik vond in een revue het inliggend sonnet
77van Jules Breton_6

78Nog eens, wat mijn betrekkelijk plotseling vertrek
79van hier aangaat_/ ik zou indien ik geen
80stoornis met de modellen gehad had_/ nog
81den winter hier hebben doorgebragt_
82Maar het doorzetten van hier met
83model te werken stuit in de bevinding
84niet zoozeer op de tegenwerking van
85den pastoor_/7 die door direkt absoluut negeeren van mijn
86kant geneutraliseerd was als die op zich
87zelf stond_/ maar het miserabele is dat_/
88al durf ik er tegen in_/ de menschen aarzelen
89en meer schrik hebben dan ik verwacht had_
90En ik onderneem het niet of ik moet er
91op kunnen rekenen dat zij durven.
92Ga ik nu een paar maanden weg_/ dat kan
93helpen en helpt het niet dan verdient er
94ook geen een van degeenen die ik verl. winter
95alle weken wat er voor gaf dezen winter iets
96'aan. Gegroet_

97b_ à t_

98Vincent

99'Ik zal U uit Antwerpen het boek van Ch_ Blanc8 enz_
100sturen zoodra ik er een paar studies bij voegen kan_

101Les Ruines –

102Les vieillards, quand près d’eux, semaine par semaine,

103Le temps a dévasté, tour à tour, fleurs & fruits.

104Les vieillards ont, ainsi que la cité romaine

105Au coeur un forum mort plein de temples détruits

106Silencieux désert où leur âme promène

107Son long ennui stérile, où l’ortie & le buis

108Et l’herbe solitaire, en l’antique domaine,

109Ont étouffé l’orgueil des fastes & des bruits;

110Où des frontons muets la légende effacée

111Sous la rouille des ans dérobe sa pensée

112Plus de chants, les oiseaux aiment les floraisons

113Plus de prisme charmeur irisant les bruines;

114Mais de graves soleils, de vastes horizons

115Eclairant la beauté dernière des ruines.