1Waarde Theo,

1*In het boek van de Goncourt vond ik
2de volgende zin in het artikel over Chardin door U aangestreept.
3Na gesproken te hebben over ’t slecht betaald worden van de
4schilders zegt hij: “Que faire_/ que devenir. Il faut se jeter
5dans une condition subalterne ou mourir de faim_– On
6prend le premier parti”_ zóó, zegt hij verder, behalve
7enkele martelaars_/ gaan de rest “schermmeester_/
8soldaat of comediant worden”_–1

9Dat is au fond wel degelijk nog een waarheid
10gebleven_– Wegens gij het bovenstaande hadt
11aangeteekend achtte ik het mogelijk gij, vooral
12waar ik U juist berigt heb dat ik mijn tegenwoordige
13werkplaats heb opgezegd, kondt verlangen te weten
14wat ik me verder voorneem te doen_–

15Geheel en al zijn de dagen van nu
16niet eender als die van Chardin_– En tegenwoordig
17zijn er een paar dingen moeielijk weg te redeneeren_
18Het aantal schilders is veel grooter_

19Nu maakt het op het publiek direkt een fatalen
20indruk als een schilder “er iets bij doet”_
21Ik ben betrekkelijk daar geenszins boven
22verheven_/ ik zou zeggen_/ schilder door_/
23maak eens een honderd en als ’t niet genoeg
24is twee honderd studies_/ en kijk eens of dat
25niet U over ’t “iets er bij doet” heenzet_–
26Dan_/ zich wennen aan armoede_/ kijken
27hoe een soldaat of een sjouwer leeft en
28gezond blijft bij weer en wind met het gewone
29volkseten & woning_/ is even praktisch als
30’t een gulden of wat meer verdienen in de week_
31Men is toch voor zijn gemak niet in de wereld
32en hoeft het niet beter te hebben dan een ander_
33Dat helpt toch betrekkelijk niets_/ of men
34’t wat beter heeft – onze jonge jaren kunnen
35we toch niet vasthouden_

36Als dat kon – maar dus het eigentlijke wat
37gelukkig maakt_/ materieel gelukkig_/ jong zijn
38en lang blijven – wel dat is hier niet – dat is
39in Arabie of Italie niet eens_/ al is dat daar beter
40dan hier_–

41En ik voor mij ben van meening dat men
42’t meest kans heeft om krachtig te blijven
43en zich te vernieuwen – onder den tiers etat2 van
44nu. Enfin. Ik zeg dus dat ik in
45’t schilderen ’t zoek te vinden_/ zonder bijgedachten_
46Maar – ik zal denk ik wel doen_/ het portretten
47maken in ’t oog te houden. als ik verdienen
48wil. Ik weet dat het lastig is ’t de lui naar den
49zin te maken met de “gelijkenis” en ik durf niet
50vooruit zeggen dat ik me zeker van mijn zaak voel_
51Geheel onmogelijk acht ik ’t echter zeker niet
52want de menschen hier zullen wel al mee zijn
53als de menschen elders. De boeren nu en de
54lui uit ’t dorp vergissen zich niet en zeggen grif-
55weg_/ zelfs tegen me in als ik zeg dat ze ’t mis hebben_/
56dat is Reinier de Greef_/3 dat is Toon de Groot4
57en dat is Dien van de Beek5 &c_ En
58herkennen zelfs een figuur van achteren gezien
59somtijds_– In stad hechten de burgerluidjes_/ en
60zeker niet
61minder de cocottes_/ altijd_/ wie ze ook zijn_/ aan
62portretten. En Millet – heeft ontdekt
63dat de scheepskapteins er “iemand om achten”
64zelfs_/ als hij dat kan (voor hun maitressen aan wal
64azijn die portretten denkelijk
64bbestemd)_  1v:3
65Dat is nog niet geexploiteerd_– Herinnert ge U dat
66uit Sensier. Ik heb het altijd onthouden hoe
67Millet zich zoodoende te Havre staande hield.6

68Nu_/ in ’t ruwe is mijn plan om naar
69Antwerpen te gaan – hoe of wat_/ kan ik
70onmogelijk berekenen vooruit_–

71Ik ben te weten gekomen 6 adressen
72van kunsthandelaars_/ dus ik wou wat medenemen
73en verder heb ik voor ’t werk plan zoo dra ik er
74kom een paar gezigten van de stad te
75'schilderen – redelijk groot – en die direkt
76te exposeeren ook_

77Dus alles concentreeren om daar iets uit
78te rigten. En er arm naar toe gaande_/
79kan ik er in geen geval veel verliezen_–

80Nu wat hier betreft – ik ken de streek en
81de luidjes te goed en ik houd er te veel
82van dan dat ik zeker weet ’t geheel uit ware_
83Ik zal een vertrek zien te huren waar
84ik mijn boel berg en ben dan gedekt
85tevens in geval ik in Antwerpen me voor
86een tijd terug wil trekken – of ’t heimwee
87naar buiten mogt krijgen_–

88Wat betreft “’t iets er bij doen” – van begin af aan
89heeft b.v. Tersteeg me daar over gezanikt_
90En dat was zaniken_/ wat er ook overigens
91van Tersteeg zij. Die er ’t meest over praten
92zijn tevens niet bij magte te preciseeren wat
93dan_– En wat dat betreft_/ om in mijn geval
94het geheel op te helderen – als ik er “iets bij deed”
95dan zou het eenige wezen dat als ik ’t zij handelaars
96’t zij schilders kende_/ ik eens iets met schilderijen
97zou doen eventueel_/ door b.v. eens voor hen
98naar Engeland te gaan &c_

99Zulke dingen natuurlijk die bij ’t schilderen
100zich direkt aansluiten_/ maken een uitzondering_/
101maar anders_/ in den regel een schilder
102moet geheel schilder zijn_

103Vergeet ook niet dat ik niet
104voor melancolicus in de wieg ben gelegd_
105den bijnaam die ik hier in de buurt heb is algemeen
106’t schildermenneke en het is niet ten eenemale
107zonder een dosis malice dat ik naar ginder ga_
108Nu heb ik echter ook gedacht aan Drenthe
109doch als bezwaarlijker uitvoerbaar.

110Dat zou echter goed zijn voor ’t geval dat mijn werk uit
111het boerenland in Antw. mogt bevallen. Als de dingen
112van hier ’t zij nu ’t zij later bevallen_/ dan
113zou ik er op doorgaan en ze afwisselen
114met soortgelijken uit Drenthe.

115Doch de kwestie is dat ik maar één ding
116te gelijk kan doen_/ dat als ik druk in
117boerenschilderijen zit_/ ik met zaken in stad
118me niet kan bezig houden_– Het moment
119van nu is juist geschikt om er eens
120uit te breken daar ik gescharrel met het
121model nemen heb gehad en verhuizen ga
122in alle geval_– Wat dat betreft_/ in deze
123werkplaats vlak naast den pastoor en koster7
124zou er nooit een eind aan komen_/ dat is te
125voorzien_– Dus dat verander ik_

126Maar overigens_/ het maakt op de lui geen absoluten
127indruk en met een ander vertrek te huren
128en ’t een paar maanden te laten rusten_/ is de
129intrigue haar kracht aanmerkelijk kwijt_
130Kon ik nu de paar eerstvolgende maanden
131ginder zijn_/ December & Januarij_/ was dat
132niet ’t beste_– In Amsterdam logeerde ik
133voor 50 cents in een volksgaarkeuken_/
134dat zou ik
135ginder ook doen_/ of nog liever met een of ander schilder
136accoord maken om op zijn atelier te kunnen
137werken. Er komt nog een reden bij_/ dat
138het niet absoluut onmogelijk is ik ergens
139een gelegenheid vind om naakt te schilderen_

140'Op de akademie zouden zij me niet willen_/ noch ook
141ik denkelijk – maar – bij een beeldhouwer
142b.v._/ er moeten er zeker een paar wonen_/ kan
143men ligt eenige sympathie vinden. Het spreekt
144van zelf dat men met geld zooveel modellen kan
145krijgen als men wil_/ doch zonder dat is het een
146moeielijke kwestie_– Toch_/ er zullen ginder wel
147lui zijn die naakt model nemen en met wie
148men zich wat de kosten betreft combineeren kan_–
149Ik heb ’t voor veel dingen noodig.

150Terwijl ik U schrijf ontvang ik Uw brief_–8 Ik
151wil wel desnoods eens naar v.d. Loo gaan_/
152alleen gij weet dat de dokters soms niet alles
153zeggen_/ vooral in dubieuse gevallen. Begrijp ook
154wel dat wat ik zeg van dat zij wat beneveld is
155geweest_/ denkelijk wel nog eens weer worden
156zal_/ een ding is dat de meeste menschen
157die oud worden hebben_ In alle geval
158vind ik het idee zeer praktisch om, ten zij ze absoluut
159er op staat er bij te blijven, haar niet bij de
160verhuisdrukte te laten zijn_– Overigens, kerel,
161geloof ik voor mij dat v_d_ Loo alles_/ absoluut
162alles heeft geraden aan Moe wat te raden was_/
163en niets nieuws zou zeggen. Ik bedoel_/
164hij zou reeds gewaarschuwd hebben als er een af te
165wenden gevaar dreigde_ Maar als hij niets
166zegt is het een teeken dat al ware er iets_/
167hij er niets aan doen kan en er niets aan gedaan moet worden_/ als hij
168de natuur aan zich zelf overlaat dan doet hij het
169omdat zulks ’t beste is – v.d_ Loo is
170fameus secuur en – Zola achtig koel
171en leuk_–a Enfin – maar ik
172zal er Wil over spreken en ’t zij dat ik
173er eens heenga ’t zij dat Moe v_d_ Loo eens  2v:7
174als hij op ’t dorp is tegenkomt_/9 we zullen wel iets doen_
175Maar ’t zal zijn loop moeten hebben zonder
176veel meer denk ik_– Nu_/ het tobben en overbezorgd zijn in
177zulke gevallen_/ ge zult het met me eens zijn_/ is ondragelijk
178voor den patient als die ’t merkt. En oude menschen_/
179er is net niets van te voorspellen dikwijls_/ juist omdat
180bij zooveel het hart niet normaal is_/ b.v. door vervetting_/
181en dan kunnen ze net zoo goed in eens weg zijn als
182nog 5_/ nog 10 jaar blijven gaan_– Emotie dan
183kan natuurlijk influenceeren_/ maar daarom
184juist is er veel meer kans van leven blijven als de
185geest zoo heel bijster klaar niet meer is_/ dan in
186periodes van helderzien. Nog iets – bij
187Moe nu bepaaldelijk weet ik zeker dat
188er althans bij wijlen een ondergrond van diepe gedachten
189is (want haar inwendig_/ haar gemoedsleven is
190zoo tamelijk ingewikkeld en met verdiepingen
191of lagen) die zij noch zou willen noch zou kunnen
192zeggen. In veel gevallen was zij nog al zwijgend_/
193'dus – ik voor één_/ zeg liever dat ik niet
194altijd alles van haar af weet_– Juist nu ze
195helder is haar zelf te laten doen zoo
196als ze wil_/ zeker ’t makkelijkst
197vooreerst voor haar zelf en tweedens het
198meest verantwoord voor ons_

199Stilzwijgend begrijpende hoe het voor haar
200geenszins een ongeluk zou wezen indien
201het al ware dat zij niet heel lang meer leefde en zonder
202veel lijden heenging_/ is sereniteit in deze gemotiveerd_
203Sereniteit echter ook al ware het dat er nog jaren
204van betrekkelijk machinaal leven resteerden_

206Ge ziet dat ik mijn gaan naar Antwerpen
207zoowat ter zelfder tijd wou schikken als
208hun reis_/ die in Februarij zoowat
209om is_– Tusschen dan en het definitieve
210verhuizen van hen ben ik of te Nuenen
211terug of – als er iets bijzonders me
212langer hield_/ toch steeds direkt bereid
213om als er iets gebeurde present te
214zijn.

214*Deze moet weg_/
215maar, ik schrijf U binnen
216een paar dagen wat ik met
217Wil afspreek. Ik zal haar voorstellen
218om vòòr de reis met Moe nog eens naar v.d_ Loo
219te gaan_/ dat is voor Moe zelf iets van zelf
220sprekends. Als v.d. Loo haar dan gezien heeft_/
221is ’t voor ’t zij Wil_/ ’t zij mij ’t moment
222om v_d_ Loo kort en bondig te vragen of
223hij iets kan zeggen aangaande de kans die zij
224nog op ’t leven heeft_– Des noods_/ al naar mate gij en
225Wil er over denkt_/ ben ik bereid vóór dat bezoek
226van Moe v.d_ Loo te prepareeren en zeggen wat wij gaarne zouden weten_/
227opdat hij eens goed nog ’t heele gestel onderzoeke. Gegroet_

228b_ à t_

229Vincent.

230Schrijf me eens spoedig wat ge denkt van dat naar Antw. gaan – ik geloof er niets tegen is.