4Uw beschrijving van de studie van Manet_/ Le
5Toreador mort_/2 was goed geanalyseerd_
6En de heele brief bewijst me ’t zelfde wat uw
7croquis van Parijs van in der tijd me deden
8denken_/ dat als gij U er op toelegt_/ gij iets
9in woorden schilderen kunt.3

10Het is zeker dat door de wetten der kleuren te
11bestudeeren_/ men van instinktmatig geloof
12in de groote meesters tot ’t zich
13rekening kunnen geven waarom men
14mooi vindt wat men mooi vindt komen kan_/
15en dat is wel noodig tegenwoordig als men bedenkt
16hoe verschrikkelijk willekeurig er beoordeeld wordt
17en oppervlakkig_–

18Ge moet mij mijn pessimisme in den handel
19van nu maar laten houden want het sluit
20volstrekt niet in zich op moedeloosheid_–
21Ik redeneer bij me zelf aldus: Stel dat ik
22gelijk heb met meer en meer iets als tulpenhandel
23te zien in ’t zonderling scharrelen met de prijzen
24van schilderijen_–4 Stel_/ zeg ik_/ dat als de
25tulpenhandel in ’t eind der vorige_/5 de kunsthandel
26met andere takken van speculatie
27in t’eind van deze eeuw verdwijne zoo als hij gekomen is_/ n.l. betrekkelijk
28snel_

29Verga de tulpenhandel_/ DE BLOEMKWEEKERIJ
30BLIJFT. En ik voor mij ben content
31voor beter of voor ergera een tuinmannetje te
32zijn die hart voor zijn planterij heeft_

33Tegenwoordig is ’t op mijn palet aan het dooien
34en het barre van het eerste begin is weg_6

35Ik stoot nog wel dikwijls mijn hoofd bij ’t ondernemen
36van iets_/ maar toch_/ de kleuren volgen als van
37zelf op elkaar en een kleur als uitgangspunt
38nemende komt mij helder voor den geest wat er uit afgeleid
39wordt en hoe men er leven in krijgen kan_–

40Jules Dupré is in landschap wel wat Delacroix is_/
41want wat enorme verscheidenheid van stemming drukte
42hij uit in symfonien van kleur_7

43Nu eens een marine met de teerste blaauwgroenen
44en gebroken blaauw en allerlei parelachtige
45toonen_–

46Dan een herfstlandschap met gebladerte
47van af diep wijnrood tot fel groen_/ van af sterk oranje
48tot donker havanah_/ met andere kleuren weer
49in de lucht in grijzen_/ lilas_/ blaauw_/ wit_/
50met de geele blaren weer tegenstelling vormend_

51Dan weer een zonsondergang in zwart_/ in
52violet_/ in vuurrood_

53Dan weer grilliger_/ zoo als ik een hoek tuin
54van hem zag dat ik nooit heb vergeten_/
55zwart in de schaduw_/ wit in de zon_/ sterk groen_/ een vuurrood
56en dan nog een donkerblaauw_/ een bitumeusb groenbruin
57en een licht bruingeel_– Waarlijk kleuren
58die nog al iets aan elkaar kunnen te vertellen
59hebben_–

60Ik heb altijd gedweept met Jules Dupré
61en hij zal nog meer erkend worden dan
62nu. Want hij is een echt colorist – altijd
63interessant en met iets zoo puissants en dramatisch.
64Ja hij is wel een broer van Delacroix_

65Zooals gezegd vind ik Uw brief over zwart erg goed
66en wat gij zegt van ’t niet maken van
67de lokale kleur is ook juist_

68Doch het voldoet me niet. Er zit veel meer
69achter dat niet maken der lokale kleur m.i_
70Les vrais peintres sont ceux qui ne
71font pas la couleur locale – dat was ’t geen
72Blanc & Delacroix eens bespraken.8

73Mag ik er niet brutaalweg door verstaan
74dat een schilder wel doet als hij uitgaat
75van de kleuren op zijn palet in plaats van
76uit te gaan van de kleuren van de natuur_

77Ik bedoel_/ wanneer men een kop wil schilderen
78b.v. en men kijkt de natuur die men
79voor zich heeft eens goed aan_/ dan kan men denken_/
80die kop is een harmonie van roodbruin_/ violet_/
81geel_/ alles gebroken – ik zal een violet en
82een geel en een roodbruin op mijn palet zetten
83en die breken onder elkaar_

84Ik behoud van de natuur een zekere volgorde
85en een zekere juistheid van plaatsing der
86toonen_/ ik bestudeer de natuur om
87geen gekke dingen te doen_/ raisonable
88te blijven – doch – of mijn kleur
89precies letterlijk eender is_/ geef ik minder
90om_/ als zij maar mooi doen op mijn doek even als ze mooi doen in ’t leven_ Veel waarder is een portret van
91Courbet_/ mannelijk_/ vrij – in allerlei mooie_/
92diepe toonen geschilderd van roodbruin_/ van
93goudachtig_/ van kouder violet in de schaduw_/ met zwart
94als repoussoir_/ met een stukje getint wit
95linnen als rust voor ’t oog9 – mooier
96dan een portret van wie ge wilt –
97die met afgrijselijke preciesigheid
98de kleur van ’t gezigt heeft nagebootst_–10

99Een manskop of een vrouwekop is goddelijk
100'mooi niet waar_/ goed [be]daard bekeken_–
101Welnu – dat algemeene mooi doen tegen
102elkaar van de toonen in de natuur_/ men
103verliest het door pijnlijk letterlijke nabootsing_/
104men behoudt het door herschepping in
105een kleurgamma EVENWIJDIG_/ maar desnoods niet
106precies of lang niet eender aan ’t gegevene.

107Gebruik maken_/ altijd en intelligent_/ van
108de mooie toonen die de verven van zelf
109vormen wanneer men ze breekt op ’t palet_/
110nog eens – van zijn palet uitgaan –
111van zijn kennis van mooi doen van kleuren_/
112is iets anders dan machinaal en slaafsch
113de natuur copieeren_–

114Ziehier een ander voorbeeld_– Stel ik moet
115schilderen een herfst landschap_/ boomen
116met geele blaren_–11 Goed – wat komt ’t er
117op aan als ik ’t opvat als – een symfonie in geel_/
118of mijn grondkleur van geel ’t zelfde is of niet van dat wat
119de blaren hebben – weinig doet dat toe of af.
120Veel_/ alles komt aan op mijn gevoel
121voor de oneindige verscheidenheid van toonen
122van een zelfde familie_

123Vindt ge dit een gevaarlijk overhellen
124tot de romantiek_/ een ontrouw aan “realisme”_/
125een – peindre de chic12 – een meer liefde hebben
126voor ’t palet van den colorist dan voor de natuur_/
127welnu que soit_

128Delacroix_/ Millet_/ Corot_/ Dupré_/ Daubigny_/ Breton_/
12930 namen meer_/ vormen zij niet het hart van deze
130eeuw in zake schilderkunst_/ en deze allen_/ hebben
131zij niet hun wortel in de romantiek al overtroffen
132zij de romantiek. De roman en het romantieke
133is onze tijd_/ en verbeeldingskracht_/ sentiment
134moet men bij ’t schilderen hebben. Realisme
135en naturalisme zijn er niet vrij van GELUKKIGERWIJS_
136Zola schept maar houdt geen spiegel voor de dingen_/
137schept ze verbazend maar schept_/ dicht_ daarom is
137ahet zoo mooi_
138Zooveel voor naturalisme en realisme die
139TOCH met de romantiek in verband staan_
140En ik blijf er bij dat ik ontroerd wordt als ik een
141schilderij zie uit die dagen van 30-48_/13 een Paul
142Huet_/ een oude Israels als de visscher van Zandvoort_/14
142aeen Cabat_/ een Isabey_
143Maar zoo sterk vind ik dat woord waar_/ ne pas
144peindre le ton local – dat ronduit ik liever een
145schilderij zie dat lager staat dan de natuur_/
146dan een dat precies zoo hoog staat als de
147natuur_–

148Liever een aquarel die ietwat vaag en onaf is
149van den anderen kant_/ dan een die opgewerkt is
150om de werkelijkheid te halen.

151De beteekenis van dat woord is breed – ne pas
152peindre le ton local – en laat den schilder
153vrij kleuren te zoeken die een geheel vormen
154en in een verband tot elkaar staan dat te meer
155uitkomt door tegenstelling met een andere reeks_–

156Wat kan ’t me schelen dat ’t portret van
157een braaf burger precies me vertelt wat de water en
158'melk-_/ rose-paarschachtige_/ nietszeggende kleur
159van s’godvruchtigen mans gelaat is – waar ik
160nooit naar gekeken had_ Maar de
161medeburgers van ’t stadje waar het individu in casu
162zich zóó verdienstelijk heeft gemaakt dat hij meende
163verpligt te zijn ’t nageslacht op de hoogte zijner physionomie
164te houden – zijn zeer gesticht door de sprekende
165preciesigheid_–

166KLEUR DRUKT UIT ZICH ZELF IETS UIT_/
166adat kan men niet missen_/
166bdaar moet men gebruik van maken_
167wat mooi doet, werkelijk mooi – is ook
168juist_– Toen Veronese de portretten
169zijner beau monde geschilderd had in de
170'Noces de cana_/15 toen had hij al den
171rijkdom van zijn palet in sombere violetten_/
172in prachtig goud achtige toonen er op besteed_– 2v:6
173Toen – was er nog een dun azuur
174en parelachtig wit waaraan hij
175dacht –
176dat niet voorkomt in den voorgrond_
177Hij dondert het er achter – en
178’t was goed_/ verandert van zelf
179in de entourage van marmerpaleizen en hemel die eigenaardig
180de figurenrei completeert_–

181Zoo prachtig is dat fond dat het van
182zelf_/ spontanement ontstaan is
183uit een kleurberekening_

184Heb ik hier ongelijk in_–

185Is ’t niet anders geschilderd dan iemand
186’t doen zou die tegelijk aan
187’t paleis had gedacht en aan de figuren?
188als één geheel_–

189Al die architectuur en hemel is
190conventioneel en ondergeschikt aan
191de figuren_/ berekend om de figuren mooi
192te laten doen_–

193Dat is waarachtig schilderen – en komt
194mooier uit dan preciese nabootsing
195der dingen zelf. Aan één ding denken
196en de entourage er bij laten hooren_/
197uit te laten voortvloeien_–

198Het studeeren naar de natuur_/ het worstelen
199met de werkelijkheid – ik wil ’t niet wegredeneeren_
200Jaren lang heb ik zelf haast vruchteloos 2v:7
201en met allerlei trieste resultaten het zoo
202aangepakt_– Ik zou die – fout –
203niet willen missen_–

204Dat altijd op die zelfde manier
205doorgaan gekkewerk en dom zou zijn_/ dat
206bedoel ik – maar niet dat al mijn moeite
207absoluut verloren zou zijn_–

208On commence par tuer_/ on finit par guerir_/
209is een doktersgezegde_–

210Men begint met vruchteloos zich uit te
211sloven_/ de natuur te volgen en alles is tegen
211aden draad in_

212Men eindigt met stil uit zijn palet
213te scheppen_/ en de natuur klopt er mee_/
214volgt er uit. Maar deze twee
215tegenovergestelden bestaan niet zonder elkaar_
216Te blokken_/ al is ’t schijnbaar te vergeefs_/
217geeft een vertrouwdheid met de natuur_/
218een degelijker kennis van de dingen.
219En een mooi woord van Doré_/ die soms zoo knap is!_/ is
220je me souviens_16

221Ofschoon ik geloof dat de mooiste schilderijen
222betrekkelijk vrij uit ’t hoofd gemaakt worden_/
223ik kan er niet van afscheiden dat
224men niet te veel naar de natuur
225studeeren_/ blokken zelfs kan.

226De grootste_/ magtigste verbeeldingskrachten
227hebben tevens dingen naar de werkelijkheid direkt
228gemaakt waar men verstomd van staat_

229In antwoord op uw beschrijving van de studie
230van Manet stuur ik U een stilleven van
231een open_/ dus een gebroken wit_/ bijbel in leer gebonden_/ tegen een
232zwart fond met geelbruinen voorgrond_/
233met nog een noot citroengeel.17

234Ik schilderde die in eens_/ op één dag_
235Dit om U te laten zien dat als ik zeg dat
236ik misschien niet geheel voor niets geblokt heb_/
237ik zulks meen_/ omdat tegenwoordig het mij
238betrekkelijk heel grifweg afgaat een
239gegeven voorwerp_/ wat den vorm of kleur
240ook zij_/ zonder aarzelen te schilderen_

241Dezen laatsten tijd maakte ik eenige
242studies buiten van herfstlandschap.
243Ik stuur U binnenkort het stilleven en een van die
244herfststudies.18 ik schrijf dezer dagen toch
245weer en stuur dezen brief in haast om
246'te zeggen dat wat gij van ’t zwart zegt_/
247mij goed beviel. gegroet_