1*Heden middag ontving ik Uw
2schrijven en wilde er dadelijk op antwoorden_
3Verlangend ben ik een idee te krijgen van den
4Salon_/ vooral ook naar ’t sch^ij van Roll_1

5Het verwondert mij niet dat b.v. Durand Ruell
6nog geen notitie nam van de teekeningen_
7En zelfs heb ik liever Portier niet overdrijve
8met deze mooi te vinden (ten minste ik voel dat ik ’t beter
8akan)
9omdat ik juist weer aan het veranderen ben
10en wel zoo dat ik geaarzeld vind dat van
11vroeger_–

12Ik denk dat ge zien zult wat ik bedoel aan
13het sch^ij van de aardappeleters.2

14Ik denk dat Portier het begrijpen zal_
15Het is zeer donker echter en in het wit
16b.v. is haast niet eens wit gebruikt doch
17eenvoudig de neutrale kleur die ontstaat
18als men rood_/ blaauw_/ geel dooreen mengt_/
19b.v. vermilloen_/ Parijsch blaauw en Napels geel_–
20Die kleur is dus op zich zelf een vrij
21donker grijs maar doet wit in ’t sch^ij_
22Ik zal U zeggen waarom ik dat doe.
23Hier is ’t motief een grijs interieur_/ verlicht
24door een lampje.

25’t Graauw linnen tafelkleed_/ de berookte
26muur_/ de stoffige mutsen waar de vrouwen
27mee op ’t land gewerkt hebben – dat
28alles_/ wanneer men door de haren van
29de oogen ziet_/ blijkt bij ’t licht der
30lamp zeer donker graauw te zijn_/
31en de lamp_/ ofschoon geelros schijnsel
32zijnde_/ lichter nog – en heel
33wat – dan ’t wit in kwestie.

37Nu de vleeschkleuren –
38ik weet wel dat die bij oppervlakkige
39beschouwing_/ n.l. als men niet er bij
40doordenkt_/ het lijkenen wat men
41noemt vleeschkleur_

42Doch ik heb ze bij ’t begin van ’t sch^ij
43zoo eens geschilderd – wat geel oker_/
44rood oker en wit b.v.

45Maar dat was veel te licht en
46deugde bepaald niet_–

47Wat toen gedaan_– al de koppen had
48ik af en nog al met veel zorg afgemaakt
49– maar ik heb ze grif overgeschilderd
50zonder genade en de kleur waar ze
51nu mee geschilderd zijn is zoowat de
52kleur van een goed stoffigen aardappel_/
53ongeschild natuurlijk_

54Terwijl ik dat deed dacht ik er
55nog aan dat het zoo juist gezegd
56is van de boeren van Millet –
57“Ses paysans semblent peints
58avec la terre qu’ils ensemencent_”3
59Een woord waar ik telkens onwillekeurig
60aan denken moet als ik ze aan ’t werk
61zie_/ buiten zoowel als binnen.
62Ik houd het dan ook voor zeker dat
63als men Millet_/ Daubigny_/ Corot zou
64vragen een sneeuwlandschap te schilderen
65zonder wit te gebruiken – zij het
66doen zouden en de sneeuw zou
67wit lijkenen in hun schilderij. 1v:3

68Hetgeen gij zegt van de lith._/4 dat het effekt
69wollig is_/ vind ik zelf ook en is in zooverre
70mijn eigen schuld niet_/ daar de lithograaf
71beweerde dat_/ omdat ik haast nergens wit op den
72steen had gelaten_/ het niet goed drukken zou_
73Ik heb toen op zijn aanraden lichte plekken
74uitgebeten_ als ik ’t eenvoudig gedrukt had
75zoo als de teekening was zou het algemeen
76donkerder geweest zijn maar niet gerammeld hebben.
77en er zou atmosfeer tusschen de plans zijn
78gebleven_–

79Doch wat moet ik doen met het sch^ij_ het is zoo
80groot als die spinster van verl. jaar_–5
81Ik heb het nu weer in de hut om er
82naar de natuur nog dingen aan te doen_
83Ik geloof echter ik het af zal krijgen_
84dit bij wijze van spreken – want mijn
85eigen werk zal ik eigentlijk nooit af of klaar
86vinden zelf.

87Ik kan er een kleiner van maken of
88een teekening echter_/ als ge die liever
89hebt_/ want ik voel het ding zoo dat
90ik ’t letterlijk droomen kan.

91Kunt ge U niet
92begrijpen ’t geval
93dat ik hier neerkrabbel
94prachtig was_–
95Toen ik vanavond
96naar de hut ging
97vond ik de luidjes
98aan het schoften
99bij ’t licht van
100’t raampje in
101plaats van
102onder de lamp_6

103O het was verbazend mooi. de kleur was
104ook eigenaardig – ge herinnert U die koppen
105tegen ’t raam uit geschilderd7 – op die manier was het
106effekt_/ doch nog donkerder_–

107Zoodat de twee vrouwen en ’t interieur zoo wat net
108precies de kleur van donkere groene zeep hadden_
109Doch het mannenfiguur links werd even verlicht door een
110invallend licht van een deur verderop_– Zoodoende
111werd kop en handen de kleur van b.v. een 10 centime
112stuk_/ enfin dof koper_– En zijn kiel het fijnst mogelijk
113verschoten blaauw_/ waar ’t licht raakte.

114Als ge weer schrijft_/ antwoord dan s.v.p. eens hoe ge
115wilt dat ik met het sch^ij zal doen. Natuurlijk moeten we
116'zorgen Portier iets nieuws krijge_– Doch ik kan
117net zoo goed het overschilderen op halve grootte b.v. voor hem
118en dit grootere b.v. eens n. Antwerpen sturen_

119Wat de heldere schilderijen van tegenwoordig betreft_/
120ik heb in de laatste jaren er zoo weinig van gezien_8
121Maar over de kwestie heb ik toch nog al
122gedacht. Corot_/ Millet_/ Daubigny_/ Israels_/ Dupré_/
123anderen – schilderen ook heldere schilderijen – n.l. men
124kan in alle hoeken en diepten door kijken enz_ – al zij
124ade gamma nog zoo diep_

125Maar ze zijn – bovengenoemden – geen van
126allen lui die letterlijk den lokalen toon schilderen_/
127ze volgen de gamma waar ze mee beginnen –
128voeren hun eigen gedachte door – in kleur & toon &
129teekening. En dat hunne lichten meestal vrij
130donkere grijzen zijn – op zich zelf – die in ’t schij
131licht doen door tegenstelling – dat is een waarheid
132die ge dagelijks wel in de gelegenheid zijt op te merken_

133Nu gegroet. Ge begrijpt_/ ik zeg niet dat Millet
134geen wit gebruikt als hij sneeuw schildert doch
135'beweer dat hij en de an[dere] toonisten
136als zij wilden en ’t er eens om doen zouden_/
137dat leveren zouden op de zelfde wijs
138als Delacroix zegt van Paul Véronèse –
139dat hij blanke_/ blonde_/ naakte vrouwen
140schildert met een kleur die op zich zelf
141veel heeft van straatslijk_–9

142Met een handdruk_

144Ik denk dat gij in ’t schij wel zien zult dat ik een eigen manier van kijken heb maar dat het toch zich
145aansluit bij anderen – b.v. zekere belgen_–10

34Schandalig dat ze ’t schij van Josephson geweigerd hebben.11
35Maar waarom vereenigen zich de geweigerden niet om zelf wat te doen.–12
36eendragt maakt magt_–