1*Het is Zondag van daag en gij zijt mij niet uit
2de gedachten. Op deze dingen zou ik heel
3toepasselijk vinden betreffende den handel “plus tu
4y resteras_/ plus ça t’embêtera”_/ op het schilderen
5'“plus ça t’amusera” – hier amusera in
6een serieusen zin van levenslust_/ opgewektheid_/
7energie. O – ik zeide wij zouden jan_/ piet en
8klaas vooral in hun waarde laten1 – by all means –
9laat ons dat doen_/ maar behoudens dat in hun waarde
10laten van een & ander_/ is het niet iets absurds_/ die
11'vormen en conventies_/ zijn zij niet waarachtig slecht?
12Een zekeren stand ophouden vordert zekere laagheden_/
13onopregtheden – willens & wetens met voorbedachten rade
14te doen_– Dat noem ik den fatalen kant zelfs van
15le rayon noir_/2 laat staan daar waar van rayon geen
16sprake is_

17Neem de schilders van Barbizon nu_/ als menschen
18begrijp ik hen niet alleen doch alles_/ de allerkleinste_/
19intime bijzonderheden zijn tintelend van geest en leven in mijn oog_–
20Het “schildershuishouden” met zijn grandes & petites misères_/3
21met zijn calamiteiten_/ met zijn Sorrows & griefs4 –
22dit heeft het vóór een zekere bonne volonte_/ een zekere
23opregtheid_/ een zeker echt menschelijk iets_–

24Juist het niet een zekeren stand op houden_/ niet eens
25'daarover denken – als gij amusera neemt in
26'hoogst serieusen zin van “het interessant vinden” – ik
27'voor mij zeg dan “amusera”_–
28 En van den zekeren stand “embêtera_/
29abrutira”_– Zeg ik dit omdat ik beschaving
30'veracht of zoo – integendeel net precies_/ omdat ik
31het echt menschelijke, het leven met de natuur mee –
32niet tegen de natuur in – als beschaving beschouw
33en respecteer_– Ik vraag_/ wat maakt mij ’t meest
34tot mensch_– Zola zegt – moi artiste_/ je
35veux vivre tout haut5 – veut vivre zonder
36arriere pensee – als een kind naif_/
37neen niet als een kind_/ als een
38artist – met goeden wil_/ zoo als ’t leven
39zich voor zal doen_/ zoo zal ik er iets in vinden_/ zoo zal
40ik er mijn best op doen_–

41Kom nu met alle vooruit afgesprokene maniertjes_/
42met het conventioneele_/ wat is het fameus pedant eigentlijk_/
43wat is ’t absurd_/ een mensch die denkt dat hij ’t weet
44en dat ’t gaat zoo als hij denkt – als of er
45niet altijd in alle dingen van ’t leven een je ne sais
46quoi van almagtig goed & ook een element van slecht
47was_/ waarvan men voelt het iets oneindig
48boven ons_/ oneindig grooter_/ magtiger dan wij ware.
49Een mensch die zich niet klein voelt – die niet
50beseft hij een stipje is – au fond wat heeft hij ’t mis.
51Verliest men er iets bij te laten varen sommige
52begrippen_/ als kind ons ingeprent_/ van stand ophouden –
53of zekere vormen als N^o 1 beschouwen. Ik voor mij_/
54of ik er bij verlies of niet verlies denk ik niet eens over_/
55ik weet alleen dat mijn ervaring is die vormen
56en begrippen geen steek houden en zelfs menigmaal
57fataal_/ ja gedecideerd slecht zijn. Ik kom tot
58de conclusie dat ik niets weet doch tevens dat
59het leven waarin we zijn zoo’n mysterie is dat zeker
60het systeem “Fatsoenlijkheid” te bekrompen is_–
61Dus dat is voor mij zijn crediet kwijt_–

62Hoe zal ik nu doen_ de geijkte term is “Wat is Uw doel,
63wat is Uw streven_” o ik zal doen wel zoo als ik doen
64zal – hoe? weet ik niet vooruit – weet gij het_/ die
65mij de pedante vraag doet_/ wat is uw doel_/ wat is uw streven?
66Nu zegt men “ge zijt karakterloos als ge geen doel_/
67'geen streven hebt”_– Mijn antwoord_/ Ik heb U
68niet gezegd ik geen doel_/ geen streven had_/ ik heb gezegd
69ik het onuitsprekelijk pedant vond iemand te willen
70forceeren te defineeren wat indéfinissable is.

71Ziehier mijn gedachten omtrent zekere levenskwesties –
72Het heele redeneeren er over is een van de dingen
73waarvan ik zeg “embêtera”_– Leef – doe iets –
74en dat is amusanter_/ dat is positiever_–

75Kort & goed_ Een zeker de maatschappij in
76haar waarde laten maar zelf zich volkomen vrij
77gevoelen_/ geloovende niet in eigen verstand
78maar wel in “de rede”_/ geloovende mijn eigen
79verstand_/ al verwar ik dat niet met “de rede” – (mijn verstand
80is menschelijk_/ de rede goddelijk_/ maar er is een band tusschen ’t een en
81’t ander)_/ mijn eigen geweten het kompas is dat mij
82den weg wijst_/ al weet ik er van ’t niet precies zuiver werkt_–6

83Ik wou er op komen dat als ik terug denk in
84het vroegere schildersgeslacht_/ ik mij herinner
85een uitdrukking van U “zij waren VERBAZEND
86vroolijk”_ Nu wou ik zeggen dat als gij schilder
87werd gij dat moet doen met iets van die zelfde
88verbazende vroolijkheid_– Die hebt ge noodig
89als contrepoids tegen het melankoliek aspect
90'der omstandigheden_– Daar mee doet ge meer dan
91met wat dan ook_– Gij moet hebben een zeker genie_/
92ik weet er geen ander woord voor_/ dat precies het tegenovergestelde
93is van wat men “zwaar op de hand” noemt. Praat mij er
94natuurlijk niet van dat ’t zij ik ’t zij gij zelf dat niet
95zouden kunnen hebben. Ik zeg het omdat ik vind
96dat wij ons best moeten doen zóó te worden_/ ik
97beweer niet dat hetzij ik of hetzij gij al voldoende zóó
98zijn – ik zeg_/ laat ons daar ons best op doen –
99wegens het mij in een & ander schrijven te doen is
100U_/ al geloof ik dat gij van zelf U wel begrijpt hoe ik
101over een & ander denk_/ te toonen gij U in mijn gedachten
102niet vergist_– Het heele plan zou in mijn oog nog
103ontzettend winnen als er aan te verbinden was
104dat gij bleeft met de vrouw met welke gij zijt_–7

105En dat indien gij voelt dat het in de natuur van U en
106haar ligt om zelfs een zeker pleizier – een verbazende
107vroolijkheid – te hebben tegenover de omstandigheden – een
108je ne sais quelle verbazende jeugd – en ik
109reken zulks niet onder de onmogelijkheden – gij zeidet zij
110was intelligent – welnu zamen kunt ge meer dan alleen_
111En in dit geval_/ waar personen van een
112zelfde sentiment_/ personen in een zelfde
113tamelijk serieuse misère zich zouden verbinden
114om zamen zich er door te slaan zeg ik_/
115hoe meer luidjes hoe beter_–

116En ik zeg – als dat was of tot stand kwam_/
117dat aaneensluiten om zich een weg te banen_/ is
118dat iets wat oneindig meer is dan alle vormen
119en verheven is boven qu’en dira-t-on_

120En wilde U zeggen hier de menschen mij niet onaangenaam
121voorkomen of intrigant_– Er is hier iets welwillends en
122ge kunt geloof ik hier net precies doen wat U ’t best convenieert_
123Er is hier – een verbazend jeugdige atmosfeer_–

124Ik weet dat al deze dingen een fatalen geldkant hebben
125maar ik zeg_/ laat ons dien fatalen geldkant zoo veel
126mogelijk verzwakken door niet al te bang voor hem te
127zijn primo_/ en door te voelen dat als men met liefde_/
128met een eigenaardig elkaar begrijpen & zamenwerken en
129elkander steunen te werk gaat_/ dit veel dingen die
130anders ondragelijk zouden zijn verzacht_/ ja soms geheel
131verandert. Ik voor mij_/ als er een paar lui waren met
132wie men over kunst zou kunnen spreken_/ die voelen
133zouden en willen – ik zou er enorm bij winnen voor
134eigen werk – ik zou meer mij zelf voelen_/ meer mij
135zelf zijn_– Als er voor een allereerste periode
136geld genoeg is om ons te bolwerken_/ tegen dat het op is
137zal ik verdienen_ Hoe meer ik er over denk hoe meer
138’t mij voorkomt zoo als ik aanvankelijk reeds voelde_

139Uw hart zit voor een deel in ’t huis G&C^ie doch G&C^ie vragen dat
140niet_/ vragen in overmoed onredelijke dingen_– Dit is primo een
141groote grief voor U_/ iets dat U veel inwendige smart geeft_– Het is hier
142niet alleen een geldkwestie_/ gij zijt er met Uw hart in_/ het is een
143harteleed. Met dat harteleed zult gij een dito carriere aanvangen
144met dito resultaat misschien weer_– Zie_/ is dat te doen_–
145Ik zeg dat ik het betwijfel_– Dat het mij voorkomt gij_/ die
146'zeer jong zijt_/ niet roekeloos doet als gij redeneert: ik heb
147van den kunsthandel ’t mijne maar niet van de kunst_/
148het handelen laat ik daar en ik zoek het in ’t hart van ’t vak zelf.
149In der tijd had ik dat moeten doen_– Dat ik mij vergistte
150was een erreur de point de vue_/ begrijpelijk misschien
151uit dat ik toen nog niet wist hoe het in zake onderwijs of
152evangelie gesteld was – niets daar van wist – en idealen had erover_8
153Gij zult zeggen_/ kan men in zake kunst ook geen idealen
154zich vormen die geen steek houden met bestaande toestanden.
155Wel_/ beantwoord dat voor U zelf_/ ik beantwoord het ook voor me
156zelf met te vragen_/ is Barbizon_/ is de Hollandsche
157schilderschool9 een daadzaak of geen daadzaak?

158Wat er ook zij van de kunstwereld_/ het is geen rotten boel_
159Integendeel het is beter & beter geworden –
160en misschien is wel reeds het hoogste toppunt bereikt maar
161wij zijn daar nog in elk geval heel digt bij en zoolang gij en
162ik leven_/ al werden we 100 jaar oud_/ zal er een zekere animo
163van ’t echte soort zijn_– Dus wil men schilderen – handen
164uit de mouwen gestoken_– Als de vrouw kwam
165zou zij ook moeten schilderen natuurlijk.

166Iedereen zou hier moeten schilderen_– De vrouw van
167een van de v. Eijcks moest het ook_–10

168Met de meest mogelijken goeden moed_/
169vroolijkheid_/ enthousiasme zou
170men moeten beginnen te zeggen_/
171wij kunnen geen van allen iets en toch
172wij zijn schilders_– Ons willen is een actie_–11
173Ziedaar wat mij de opvatting zou voorkomen te moeten
174wezen. Wij leven au jour le jour – als wij niet
175werken “comme plusieurs nègres”12 dan moeten we
176van honger sterven en het meest bespottelijke figuur
177maken_– Daar hebben we nu eenmaal een
178fameuzen afschuw van en dus wij moeten en wij zullen_
179Het zou niet te doen zijn door lui die niet
180iets hadden van dat wat ik dan maar verbazende
181jeugd zal noemen – en tegelijk een ernst die
182verdomd ernstig was_–

183Het – y mettre sa peau_–13

184Nu – als ’t een speculatie was zou ik er niet zóó over
185kunnen denken – maar hier is het een strijd om
186uit de wereld van conventie en speculatie uit te komen_
187Het is iets goeds_/ iets vreedzaams_/ een regtvaardige
188zaak. Wij zullen wel degelijk zoeken brood te verdienen
189doch bepaald in den letterlijken zin_ Het geld voor zoover
190het niet voor absolute levensbehoeften noodig is_/ laat ons
191koel_– Wij doen niets waar wij ons voor behoeven te schamen_
192Wij kunnen rondborstig met wat Carlyle noemt
193quite a royal feeling14 rondwandelen in de natuur
194en werken_– Wij kunnen werken omdat wij eerlijk zijn_
195Wij zeggen_/ we hebben toen we kinderen waren ons
196vergist_/ of liever we moesten toen volgen en doen waar
197wij ons brood mee verdienden_– Later is er dit en dat
198gebeurd en toen hebben wij het raadzaam geacht
199handwerkslui te worden_– Omdat zekere toestanden
200ons te opgeschroefd waren_

201Als ge er lui over spreken zoudt_/ ik denk allen zouden
202het afraden &c_– Misschien alleen de vrouw met wie
203ge zijt niet_– Indien gij voor Uw zelf eene beslissing
204hebt_/ vermijd de lui wegens ze U niet dan verzwakken
205kunnen in wilskracht. Juist op ’t moment dat men nog
206niet zijn oppervlakkige onhandigheid verloren heeft_/
207nog niet ontbolsterd is_/ is een “ni fait ni à faire”15 genoeg 2v:6
208om een half jaar moedeloosheid te veroorzaken_/
209waarna men toch eindelijk ziet dat men niet zich
210had moeten laten desorienteeren_–

211Van twee personen ken ik den zielstrijd tusschen
212het ik ben schilder en ik ben geen schilder.16

213Van Rappard en van mij zelf – een strijd soms bang_/
214een strijd die juist is dat wat het onderscheid is tusschen
215ons en zekere anderen die minder serieus het opnemen_
216Voor ons zelf hebben wij het soms beroerd_/ aan ’t eind
217eener melankolie een beetje licht_/ een beetje vooruitgang_/
218zekere anderen hebben minder strijd_/ werken
219misschien makkelijker doch het persoonlijk
220karakter ontwikkelt zich ook minder. Gij zoudt ook
221dien strijd hebben en ik zeg_/ weet van Uw zelf dat gij
222'het gevaar loopt om door lui die zonder twijfel magtig beste
223intenties hebben_/ van streek te worden gebragt_–

224'Als iets in U zelf zegt “gij zijt geen schilder” – SCHILDER
225DAN JUIST kerel_/ en die stem bedaart ook_/ maar
226slechts daardoor_– Wie als hij dat voelt gaat naar
227vrienden en zijn nood klaagt_/ verliest iets van
228zijn mannelijkheid_/ iets van het beste wat in hem is_–
229Uw vrienden kunnen slechts zijn dezulken die
230zelf daartegen vechten_/ door eigen voorbeeld van
231actie het active in U opwekken.

232Men moet het opvatten met een aplomb_/ met
233een zeker weten dat men iets redelijks doet_/
234als de boer zijn ploeg stuurt of als
235onze vriend in het krabbeltje aan het
236eggen is_/ nog wel zelf_17 Heeft men geen paard_/ is men
237zijn eigen paard – dat doen een massa lui
238hier. Gij moet het beschouwen niet eens als een
239veranderen – als een dieper doordringen_–

240Gij hebt gedurende eene reeks van jaren de kunst leeren
241zien – nu met een reeds weten wat ge wilt maken_/
242gaat gij verder_– Denk niet dat dit weinig is_

243Gij kunt beslist zijn_/ Gij weet wat ge wilt_–

244Een woord van Gustave Doré heb ik altijd magtig mooi
245gevonden – j’ai la patience d’un boeuf18 – ik
246zie daar meteen in iets goeds_/ een
247zekere resolute eerlijkheid_/ enfin er is veel in dat
248woord_/ het is een echt artistenwoord_ Als men
249'aan lui uit wier gemoed zoo iets voortkomt denkt_/ mij
250dunkt redenaties zòò als men in den kunsthandel maar
251al te veel hoort over “gave” worden zoo’n ijsselijk
252'ravengekras_– “j’ai la patience”_/
253wat is dat stil_/ wat is dat deftig_– Ze zouden dat
254niet eens zeggen als ’t niet ware juist van wege
255al dat ravengekras_– Ik ben geen artist – wat is
256dat grof – zelfs om ’t van zich zelf te denken_–
257zou men geen geduld hebben_/ geen geduld
258leeren van de natuur_/ geduld leeren van het
259zien zachtjes opkomen van t’koren_/ het groeijen
260van de dingen – zou men zich zelf zoo’n fameus
261dood ding vinden dat men meende zelf niet
262te zullen groeijen_– Zou men expres zijn ontwikkeling
263tegengaan. Ik zeg dit om te wijzen waarom ik het zoo
264mal vind om over gaven en geen gaven te spreken.

265Maar wil men groeijen_/ men moet in de aarde
266vallen_– Dus zeg ik tot U_/ plant U in den
267grond van Drenthe – gij zult er kiemen_–
268Verdroog niet op ’t trottoir_– Er zijn stadsplanten
269zult ge zeggen – nu ja_/ maar gij zijt koren en hoort
270op den korenakker_–

271Nu_/ ook ik voorzie dat misschien om finantieele redenen
272het nu ’t moment niet kan zijn doch tevens dat misschien ook
273de omstandigheden net eventjes het mogelijk zouden
274maken_ En als er een halve mogelijkheid slechts ware_/ zoo
275is het mijn meening gij wel zoudt doen het te wagen_–
276Ik geloof niet dat gij ooit het U zoudt beklagen_ Gij zoudt
277het best wat in U is ontwikkelen_/ een meer vreedzaam
278leven hebben. Wij zouden geen van beiden alleen zijn_/
279ons werk zou in elkaar vloeijen_– Wij zouden in ’t begin
280bange momenten kunnen hebben_/ wij zouden daarop
281ons prepareeren en het zelf zoo inrigten dat wij die
282'moesten doorstaan_/ niet terug konden_ Achter ons
283niet om zien noch kunnen zien_/ vooruit onszelf
284dwingen te kijken zelfs. Maar juist in dien tijd
285zijn wij ver weg van alle vrienden & bekenden_/ wij strijden
286dien strijd zonder dat iemand ons ziet en dat is het beste_/
287anderen kunnen slechts hinderen. Wij zien de victorie
288vooruit – wij voelen haar in ons. Wij zullen zoo druk
289te werken hebben wij aan niets anders dan positief
290het werk denken kunnen_–

291Ik meen niet U iets nieuws te zeggen in ’t minst_/
292ik vraag alleen_/ werk Uw eigen beste gedachten niet
293tegen. Denk over dat idee van liever met
294een zekeren leuken_/ goeden moed dan met
295zwaartillendheid de zaken aan te zien_– Ik
296zie dat zelfs in Millet_/ juist omdat hij zóó serieus
297was kon hij niet laten goeden moed te hebben.
298Dat is iets eigenaardigs_/ niet van alle rigtingen van het
299schilderen maar van de rigting Millet_/ Israels_/
300Breton_/19 Boughton_/ Herkomer_/ meer anderen_–
301Die het echt eenvoudige zoeken enfin zijn zelf
302zoo eenvoudig en hun levensopvatting is zoo
303vol goeden wil en goeden moed_/ zelfs bij misères_

304Denk gij over een & ander_/ schrijf over
305een & ander_– Het moet zijn une revolution
306qui est puisqu’il faut qu’elle soit20 – de meest
307van zelf sprekende zaak van de wereld voor U zelf en voor mij zelf_/ dus
308ik schrijf er over met kalmte en gij zult ook er
309kalm over denken_/ daar twijfel ik niet aan_ Met
310een handdruk_